wybierz strefę: Główna  Nauczyciel

Rozmiar czcionki:

AKCENT (kasz. doraznik, przëcësk, przëzwak) w kaszubszczyźnie polega zasadni­czo na wyróżnieniu jednej sylaby wyrazu (akcent wyrazowy) lub wyrazu w zdaniu (akcent zdaniowy) mocniejszym wydechem, czy­li ma charakter przycisku, a zatem jak w polskim, ale na północy jest on dynamiczniejszy i powoduje redukcje samogłosek nieakcentowanych, np. chałpa, glińca, Lëzno, nie chc (= nie chcã), rozmiôc, skòrpa, srowi. Kaszubszczyzna nadmorska utrzymała archaiczny akcent swobodny i częściowo ruchomy, np. czarownica, czarownicą, czarownic, czarownicama; dolëna, dolin, dolënami; tu też zachował się stary akcent na ostatnią (oksytoniczny) w dwuzgłoskowych przymiotnikach, (np. miodny, mitczi) i przysłówkach (np. lepi, wczorô) czy bezokolicznikach typu rozebléc, w czasie teraźniejszym typu drëżi, grzëmi czy czasie przeszłym skróconym typu czëta (= czëtała), także w rzeczownikach typu céniô, rolô, zdrobnieniach typu kòszik, wòzyk, kòscółk czy w typie krowińc, jak też w połącze­niach typu nad tobą, za mną.

Akcent o ograni­czonej swobodzie spotkać można na północy, ale reprezentatywny jest on dla Kaszub środkowych (Kartuskie i południe Wejherowskiego), np. czarownica, czarownic, czarownicama; jest to tzw. akcent kolumnowy, wykazujący stałą odległość między sylabą akcento­waną a początkową wyrazu. Nieruchomy akcent na sylabie początkowej (inicjalny) ma południe (Bytowskie i Kościerskie), a szerzy się on też w centrum (Kartuskie), np. czarow­nica, czarownic, czarownicama. Jest on wynikiem wyrównań z analogii morfol.

Na południowym.-wschodzie (Zabory) akcent pada na przed­ostatnią sylabę (paroksytoniczny), co jest wynikiem wpływów polskich, np. czarownica, czarownic, czarownicama.

Źródło: „Język kaszubski. Podadnik encyklopedyczny, pod red. J. Tredera, Gdańsk 2006

 

RÉZA FRANCKA 

materiały do pracy 
z maluchami

08a.jpg 05.jpg 06a.jpg 02.jpg 03a.jpg 09.jpg 11.jpg 13.jpg 10a.jpg 01.jpg 08.jpg 01a.jpg 06.jpg 07.jpg 10.jpg 04.jpg 12.jpg